Etapy kosztorysowania

Proces kosztorysowania składa się z następujących ogólnie określonych etapów:

  1. Ustalenie celu sporządzenia kosztorysu i na tej podstawie rodzaju kosztorysu i jego zakresu
  2. Ustalenie danych wyjściowych do kosztorysowania
  3. Wykonanie przedmiaru lub obmiaru z ustaleniem podstaw wycen poszczególnych pozycji
  4.  Dokonanie wyceny
  5. Sporządzenie kompletnego dokumentu w wymaganym zakresie i formie z odpowiednimi zestawieniami

II. Podstawy sporządzania kosztorysów
1. Kosztorysu ofertowego

  • Dokumentacja projektowa – projekt techniczny obiektu lub robót, a w nim przedmiar robót
  • Przy robotach remontowych – protokół typowania robót określający lokalizację, rodzaje i ilości robót oraz technologię ich wykonania
  •  Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót
  • Założenia lub protokół danych wyjściowych do kosztorysowania
  • Jednostkowe normy nakładów rzeczowych robocizny, materiałów i pracy sprzętu według katalogu, a w przypadku ich braku według norm zakładowych wykonawcy
  • Ceny jednostkowe czynników produkcji, koszty zakupu
  • Koszty pośrednie – ustalone przez wykonawcę na podstawie własnej kalkulacji (Kp)
  • Wielkość zysku kalkulacyjnego określona przez wykonawcę robót (Z)
  • Podatek VAT obliczony zgodnie z obowiązującymi przepisami (PV)

2. Kosztorysu zamiennego

  • Protokół konieczności Dokumentacja projektowa, a w tym przedmiar robót
  • Normy nakładów rzeczowych zawarte w katalogach, a w przypadku ich braku zbiory norm zakładowych
  • Wynegocjowane ceny czynników produkcji

3. Kosztorysu powykonawczego
Dokumentację techniczną wykonywanych robót, a w przypadku robót remontowych – inwentaryzację, protokóły typowania odbiorów

  • Książkę obmiaru robót i potwierdzone przez zamawiającego zapisy w dzienniku budowy (dzienniku montażu), protokóły konieczności
  • Protokół danych wyjściowych do kosztorysowania
  •  Normy nakładów rzeczowych określone w protokóle danych wyjściowych do kosztorysowania
  •  Ceny czynników produkcji oraz koszty zakupu, koszty pośrednie i zysk, w wysokościach wynegocjowanych między zamawiającym i wykonawcą oraz określonych w protokóle danych wyjściowych do kosztorysowania
  • Obowiązujące zasady obliczania podatku VAT

Książkę obmiaru robót i potwierdzone przez zamawiającego zapisy w dzienniku budowy (dzienniku montażu), protokóły konieczności

III. Przedmiar

To opracowanie określające rodzaj, sposób wykonania i ilość robót konkretnego zadania, stworzone przed jego realizacji. Przedmiarowanie stosuje się, jako pierwszy etap kosztorysowania w realizacji nowych zadań. Normowe zasady przedmiarowania określone są dla wielu dziedzin, takich jak np. budownictwo, górnictwo, hutnictwo, melioracje i inne, w zestawieniach nakładów rzeczowych, stanowiących bazę normową dla kosztorysowania.
Komplementarnym dopełnieniem dla przedmiaru jest obmiar. Obmiar wykonywany jest dla istniejących obiektów na podstawie odpowiednich pomiarów, których wynik jest podstawą przyjęcia ilości obmiarowej danej pozycji obmiaru. Przedmiar wykonywany jest przed rozpoczęciem ich realizacji. Oznacza to, iż wykonywany może być tylko na podstawie określonej bazy technicznej, tj. dokumentacji technicznej, założeń i danych wyjściowych do projektowania i kosztorysowania, ewentualnego projektu technologii robót, i innych analiz, opracowań oraz dokumentów. Nie ma oczywiście w tym przypadku możliwości wykonania pomiarów; obiekt fizycznie jeszcze nie istnieje. Jak wyżej zaznaczono bazę normową stanowią odpowiednie zestawienia nakładów rzeczowych. Są to np.

  1.  KNR: Katalog Nakładów Rzeczowych
  2. KSNR: Katalog Scalonych Nakładów Rzeczowych
  3.  KNNR: Kosztorysowe Normy Nakładów Rzeczowych
  4.  I inne

Katalogi określają szczegółowo sposób wyznaczania ilości poszczególnych robót, wyodrębnianych z całości zadania, na podstawie bazy technicznej i zapisywanej w kolejnej pozycji przedmiarowej. Oprócz ilości robót, w przedmiarze robót podaje się również podstawę dokonania obliczeń, tj. oznaczenia konkretnego katalogu nakładów i numeru oraz pozycji w tabeli lub innej zastosowanej podstawy przedmiarowania.
Jak na wstępie podano przedmiar, oprócz rodzaju i ilości robót, precyzuje także sposób ich wykonania. Ma on, bowiem istotne znaczenie technologiczne i kosztowe. Jest niezbędny w procesie tworzenia kosztorysu oraz planowania realizacji zadania.
Przykładowo dla zadania inwestycyjnego z zakresu budownictwa, jeżeli w projekcie budynku zaprojektowano fundamenty w postaci ław żelbetowych, to nie jest wystarczającym określenie w przedmiarze ilości ław, lecz zgodnie z daną normą przedmiarowania zawartą w katalogu, zarówno dla wyceny robót jak i późniejszej ich realizacji, niezbędne jest uszczegółowienie technologii ich wykonania; w rozpatrywanym przypadku dotyczyć to powinno, co najmniej określenia, jakie zostanie zastosowane deskowanie (tradycyjne, typu ACRO, inne systemowe, lub inne), sposób betonowania (za pomocą pompy do betonu, pojemnikiem za pomocą żurawia, ręczne z przewozem betonu taczkami, lub inne), a także ewentualne, inne szczegóły technologiczne. Wybór sposobu wykonania danego elementu zależny jest od wielu czynników, nie tylko od projektu, ale i skali przedsięwzięcia, możliwości technicznych wykonawcy, warunków lokalnych itd… Szeroki zakres katalogów w danej dziedzinie (np. budownictwie), umożliwia zwykle wybór spośród możliwych, stosowanych współcześnie metod. Jednak zdarza się, iż specyfika robót wymusi zastosowania zamiast opracowań katalogowych, inne normowania, np. analizę indywidualną, analogię, interpolację, ekstrapolację, różne publikowane poprawki, dodatki, współczynniki normowe, lub inne, co w przedmiarze przy podaniu podstawy normowej winno być zaznaczone.
Przedmiar najczęściej tworzony jest w postaci tabeli, w której umieszcza się kolejne pozycje przedmiaru. Każda pozycja składa się z poszczególnych kolumn tabeli. Uwzględnia się następujące kolumny: liczba porządkowa pozycji, podstawa przedmiaru, opis, jednostka miary, liczba jednostek (ilość przedmiarowa robót). Obecnie dostępne są liczne aplikacje do kosztorysowania, w których kosztorysant tworzy również przedmiar robót. Tak stworzony przedmiar może być następnie automatycznie użyty do tworzenia kosztorysu.
W praktyce nomenklaturowo pojęcie przedmiaru jest stosowane zamiennie z pojęciem kosztorysu ślepego. Oba te pojęcia nie są jednak ze sobą w pełni zgodne, bowiem kosztorys ślepy jest (ujmując rzecz obrazowo) rozszerzeniem w stosunku do przedmiaru; zawiera wszystkie nakłady, tj. ilości robocizny, materiałów i sprzętu. Przedmiar zaś podaje samą podstawę naliczeń, jaka winna być zastosowana, nie podaje jednak wartości tych nakładów.
IV. Obmiar robót

– zestawienie robót wg przytoczonego opisu, lecz sporządzone po wykonaniu robót wg pomiarów z natury

V. Techniki kosztorysowania
W okresie przed rozpowszechnieniem się techniki komputerowej kosztorysowanie prowadzone było w formie dokumentu papierowego opracowywanego na podstawie książkowych i broszurowanych wydań katalogów i cenników robót.
Obecnie dokument papierowy jest sporządzony w ostatnim etapie kosztorysowania, a większość czynności procesu kosztorysowania wykonywana jest przy pomocy techniki komputerowej.
Stosując odpowiednie oprogramowanie kosztorysowe ciężar obliczeń rachunkowych i innych czynności automatycznych przerzucony zostaje na system (program kosztorysowy), dzięki czemu kosztorysant może skoncentrować się na meritum sprawy, czyli:

  1. Określenie właściwych danych wyjściowych do kosztorysowania
  2. Określenie rodzajów robót we właściwej kolejności w procesie technologicznym oraz podstaw ich wyceny
  3. Określenie właściwych nakładów
  4. Określenie cen
  5. Ewentualnie wprowadzenie danych opisowych i uzupełniających.

Natomiast dostępne programy do kosztorysowania wykonują:

  • Obliczenia rachunkowe na wprowadzonych danych, przy czym część danych oprogramowanie może pobrać samodzielnie (np. przedmiar z innych programów lub pozycji, nakłady z katalogów, ceny z cenników), a rolą kosztorysanta jest tylko ich kontrola i ewentualna korekta w uzasadnionych przypadkach
  • Obliczenie narzutów wg zadanych parametrów
  •  Obliczenie robót i kosztów dodatkowych, np. rusztowań, czasu pracy, kosztów transportu itp.
  • Tworzenie niezbędnych zestawień i podsumowań, np. zestawienia materiałów, elementów scalonych, robocizny, sprzętu itp.
  •  Wydruk kosztorysu wg ustalonych schematów

Ponadto programy te najczęściej udostępniają wiele dotykowych, przydatnych opcji, takich jak:

  • Edytory formuł
  •  Wzory do obliczeń wielkości geometrycznych i fizycznych
  • Przeliczniki jednostek
  •  Wczytywanie, tworzenie i edycję baz cenowych
  •  Tworzenie własnych katalogów nakładów
  •  Wymiany (eksportu i importu) danych z/do innych programów, np. do harmonogramowania, czy import przedmiarów z programów CAD
  • Udostępniają opisy katalogów, zasad przedmiarowania itp.
  • I inne

VI. Baza techniczna i normatywna kosztorysowania

Wprowadzenie

W procesie kosztorysowania, kosztorysant opiera się na:

  •  Bazie technicznej
  •  Baza techniczna to ogół informacji niezbędnych do sporządzenia kosztorysu dotyczących konkretnej inwestycji.
  •  Bazie normatywnej (normowej)
  •  Baza normatywna to istniejące opracowania katalogów, cenników, instrukcji, wskaźników i zasad obowiązujących lub zalecanych do stosowania w procesie kosztorysowania. Baza techniczna

Baza techniczna to część materiałów niezbędnych w procesie kosztorysowania, która odnosi się do danej, indywidualnej inwestycji. Są to:

  • Dokumentacja techniczna z przedmiarem lub obmiarem, protokołem typowania itp.
  • Założenia i dane wyjściowe do kosztorysowania
  • Projekt technologii robót
  • Inne opracowania, dokumenty i ustalenia, odnoszące się do zakresu i technologii robót

Baza normatywna
Bazę tę stanowią opracowania ogólne, dotyczące robót budowlanych w tym:

  •  Zestawienia nakładów rzeczowych; robocizny, materiałów i sprzętu lub nakładów scalonych
  • Cenniki i zestawienia stawek
  •  Informacje o poziomie wskaźników i narzutów

Katalogi

  • KSNK: Katalog Scalonych Norm Kosztorysowych
  • KNK: Katalog Norm Kosztorysowych
  • KNR: Katalog Nakładów Rzeczowych
  • KNR–W: Katalog Nakładów Rzeczowych wyd. WACETOB
  •  NNRNKB: Uzupełnienia do KNR
  • KNR 901…: Katalog Nakładów Rzeczowych wyd. ORGBUD-SERWIS
  • KNR AT: Katalog Nakładów Rzeczowych wyd. ATHENASOFT
  • KNR BC-03: Prace budowlane na bazie profesjonalnych systemów SCHOMBURGINDUTEC
  • KNR BC-01. Roboty budowlane w systemie YTONG
  • KNR BC-02. Roboty budowlane w systemie SCHOMBURG
  • KNR SEK: Katalog Nakładów Rzeczowych wyd. SEKOCENBUD
  • KNR K: Katalog Nakładów Rzeczowych wyd. KOPRIN
  •  KSNR: Katalog Scalonych Nakładów Rzeczowych
  • KNNR: Kosztorysowe Normy Nakładów Rzeczowych
  • KNNR -W: Kosztorysowe Normy Nakładów Rzeczowych wyd. WACETOB
  • KNP: Katalog Norm Pracy
  • BISTYP: Katalog cen jednostkowych robót i obiektów INWESTYCYJNYCH
  • BISTYP: Katalog cen jednostkowych robót i obiektów REMONTOWYCH
  • KNKRB: Katalog Norm Kosztorysowych Robót Budowlanych
  • KJNZMB: Katalog Jednostkowych Norm Zużycia Materiałów Budowlanych
  • NZCPB: Normy Zużycia Czynników Produkcji Budowlanej
  • KPRR: Katalog Pracochłonności Robót Remontowych
  • TZKNBK: Tymczasowy Zakładowy Katalog Norm Budowlano-Konserwatorskich
  • KNCK: Katalogi Norm i Cen Kosztorysowych
  • ZKNR: Katalogi Zakładowe Telekomunikacyjne
  • ZNR: Zestaw Nakładów Rzeczowych
  •  KNP nRPDE: Katalog Norm Pracy na Remonty Pionowych Dźwigów Elektrycznych
  •  Katalog norm czasu dla prac leśnych

VII. Przepisy prawne regulujące proces kosztorysowania